POSTUUM
Ik vond mezelf terug op een meertalige Italiaanse website, en wat ik zag was een
soort postuum eerbetoon. In de jaren negentig van de vorige eeuw, ruim dertig
jaar geleden, begon ik op het Internationaal Instituut voor Sociale
Geschiedenis in Amsterdam, waar ik toen werkte, versies te verzamelen van de
‘Internationale’ – het volkslied van links, zullen we maar zeggen. De
geschiedschrijving daarover was, zoals zo veel in ideologische bewegingen, niet
altijd gebaseerd op feiten, en hoe kun je dat beter documenteren door te
verzamelen, te registreren en – te documenteren. Een van de onzinverhalen over
de ‘Internationale’, uit de Sovjet-Unie afkomstig maar daarbuiten her en daar
graag doorverteld, was bijvoorbeeld dat Vladimir I. Lenin de ‘Internationale’
in Rusland introduceerde, en wel door in 1889, als negentienjarige nogniks,
ergens diep in de Russische provincie het lied aan te heffen, terwijl de muziek
(bij een gedicht van de Fransman Eugène Pottier, 1816-1887) nog maar twee
jaar daarvoor in de Franse provincie, in Lille, was gecomponeerd door de uit
Gent afkomstige Pierre Degeyter. Toen Lenin het lied zogenaamd
zong, was het nog
nauwelijks door wie dan ook gezongen behalve door een arbeiderskoor in Lille. Pas
in de jaren 1890 raakte het breder verspreid, de eerste vertalingen
internationaal werden in het begin van de twintigste eeuw gemaakt en een soort
van volkslied van links werd het pas vanaf 1910.
Ik verzamelde dus gegevens en publiceerde er een paar
keer over: in 1998 als bescheiden, 36 pagina’s dikke en door het IISG
uitgegeven brochure met de, vind ik, mooie titel Maranga mai te hunga mahi.
De Internationale internationaal. Datzelfde jaar 1998 stond dat verhaal in
gewijzigde vorm in een door het AMSAB, de Gentse zusterinstelling van het IISG,
uitgegeven bundel Pierre De Geyter: Het grote lied van ene kleine man
(1848-1932). In 1999 schreef ik een algemeen verhaal onder de titel ‘Het
heil’ge ontwakingslied. De Internationale vertaald’ voor Filter. Tijdschrift
voor vertalen & vertaalwetenschap. Jaren na deze artikelen vond ik bij
toeval een tekst die in 2002 de aanleiding was voor het artikel ‘De vroegste vertaling van “De Internationale”?’
in Onvoltooid Verleden Kwartaalblad voor de geschiedenis van sociale
bewegingen, om dat verhaal in 2003 nog een keer, maar dan anders, te
vertellen aan de lezers van Filter
(‘“Wilt ten strijde u stalen!” De vroegste vertaling
van de Internationale?’) Deze twee artikelen gaan over de socialist
en latere communist Johan Visscher (1872-1945), die het lied in 1894 voor het
Groningse socialistische weekblad De Arbeider vertaalde.
En nu vind ik dat verhaal over Johan Visscher, in de eerste
versie uit Onvoltooid Verleden, terug op de Italiaanse website, in het
Nederlands én het Italiaans, en zonder dat ik om
toestemming ben gevraagd. Ik kom nog een paar keer elders op de pagina voor,
als ‘ricercatore e traduttore olandese’, een ‘autore di importantissimi studi
sull’Internazionale e sulle sue versioni’. En dat in diverse talen, met portret.
Die toestemming tot overname geef ik dus graag achteraf, mochten ze het vragen.
De website – of beter: dit onderdeel van de website – verzamelt zo veel
mogelijk internationale versies van de ‘Internationale’, en dat was ook ooit,
in de jaren negentig, toen dat nog een stuk eenvoudiger leek, mijn plan.
Gelukkig begon ik er nooit echt aan. Ik zou het iets wetenschappelijker en
beheerster hebben aangepakt en me hebben afgevraagd of ik na de derde Friese
versie nog een vierde zou willen vinden of na de achtste Spaanse nog een negende
– zoals deze website met succes heeft gedaan, in een vormgeving overigens die erg
in de vorige eeuw is blijven hangen.
P.S.: over postuum gesproken. Toen ik een betere
versie van het plaatje hierboven zocht (vreemd genoeg niet te vinden op de Italiaanse website), kwam ik de bijzondere biografie van de
maker tegen, die Norbert Kröcher heette en zich Knofo noemde. Hij overleed in 2016.
Zie het aan hem gewijde Wikipedia-lemma.
